تبلیغات
فناوری روز دنیا - وی‌چت تهدید نیست
ایتنا - در آینده‌‏ای نه چندان دور شاهد خواهیم بود كه ما مانده‌ایم و یك فضای اینترنت كه از نظر ما چیزی جز محتوای مجرمانه ندارد.


روزنامه ایران - سونیتا سراب‌پور - فیلترینگ در فضای وب و سیاستگذاری‌هایی كه طی چند سال گذشته در این بخش صورت گرفته با انتقادهای فراوانی همراه است. فیلتر شدن اشتباهی سایت‌های مختلف به دلیل نبود یك سامانه هوشمند در این زمینه، كند شدن سرعت اینترنت و در ادامه رونق بازار فیلتر شكن‌ها از جمله مشكلاتی است كه كاربران ایرانی سال‌ها است با آن دست و پنجه نرم می‌كنند. اعمال فیلترینگ در فضای مجازی برای جلو‌گیری از انتشار مطالبی با محتویات مجرمانه حق قانونی هر كشور و دولتی است اما به باور برخی كارشناسان، سیاستگذاری‌های غیر فنی و غیر كارشناسانه در این بخش گاهی نه تنها جلوی برخی جرایم رایانه‌ای در فضای وب را نمی‌گیرد بلكه تنها باعث كاهش اعتماد و افزایش راه‌هایی برای دور زدن فیلترینگ می‌شود كه در نتیجه این راه‌ها، امنیت بسیاری از كاربران اینترنتی را به خطر می‌اندازد. به باور برخی كارشناسان حوزه فاوا از دیوار ممنوعیت و محدودیت دسترسی به محتوای موجود در فضای سایبر، امروزه به لطف فناوری كه برای ایجاد محدودیت از آن بهره می‌بریم، تنها چند ثانیه زمان خواهد برد.
در همین زمینه شاهپور دولتشاهی، عضو كمیته پیش‌نویس قانون جرایم رایانه‌ای اعلام می‌كند كه در حال حاضر محتوا در فضای اینترنتی با تلاش و هزینه بسیار فیلتر می‌شود، از سوی دیگر تنها با «یك» كلیك، آن هم رایگان، همان محدودیت برداشته می‌شود. به باور وی در این جنگ نابرابر، برخلاف تصور، بازنده و برنده، تصمیم‌گیران فیلترینگ در كشور و كاربران نیستند، بلكه بازنده نگاه غیركارشناسی و برنده، فناوری است. با دولتشاهی در خصوص فیلترینگ در فضای وب و سیاستگذاری در این بخش به گفت‌وگو نشسته‌ایم كه در ادامه می‌خوانید.

• بحث فیلترینگ در فضای مجازی به یكی از موضوع‌های مهم این روزها تبدیل شده است. شما به عنوان كارشناس در حوزه جرایم رایانه‌ای چه ارزیابی از سیستم فیلترینگ كشور دارید؟
قبل از تصویب قانون جرایم رایانه‌ای در سال ۸۸، فیلترینگ در فضای اینترنت به‌ كار گرفته می‌شد، اما منشأ و خاستگاه آن، قانون نبود. در واقع تصمیمات در این بخش براساس مصوبه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به اجرا گذاشته می‌شد. زمانی هم كه ما روی پیش‌نویس قانون جرایم رایانه‌ای كار می‌كردیم، بحثی در خصوص فیلترینگ در پیش‌نویس قانون مطرح نبود اما وقتی پیش‌نویس برای بررسی به مراجع دیگر ارسال شد، مبحث فیلترینگ را به‌صورت موادی از قانون به آن اضافه و از آن پس فیلترینگ دیگر نه مبنای مصوبه شورای‌عالی، بلكه بنیان قانونی به خود گرفت.

• یعنی سیاستگذاری در بخش فیلترینگ اینترنت در كشور براساس قانون جرایم رایانه‌ای صورت می‌گیرد؟
دقیقاً همین گونه است. سیاستگذاری‌هایی كه در این حوزه انجام می‌گیرد، بر اساس شرح وظایف كارگروه تعیین مصادیق مجرمانه (كمیته فیلترینگ) در قانون جرایم رایانه‌ای است.

• می‌توان این‌گونه برداشت كرد كه مشكلات در بخش فیلترینگ اینترنت در واقع به دلیل اشكال‌ها و ابهام‌هایی است كه در قانون جرایم رایانه‌ای دیده‌ می‌شود؟
اگر نگوییـــم ابهام، یقینــاً در هم ریختگی كلمات و عبارات است. به طور مثال قانونگذار در صدر ماده ۲۱ قانون جرایم رایانه‌ای، از دو گونه محتوا (۱- ناشی از جرایم رایانه‌ای و ۲- آنچه برای ارتكاب جرایم رایانه‌ای به كار می‌رود) به‌عنوان محتوایی كه باید با دستور كمیته تعیین مصادیق و توسط ارائه‌دهندگان خدمات ایتنرنتی (اعم از دسترسی و میزبانی) پالایش شوند، نام برده است. در صدر همین ماده با عبارتی كاملاً نامفهوم، سعی شده تا بیان شود فهرست مصادیق مجرمانه اعلامی از سوی كمیته باید در چارچوب قانونی تنظیم شده باشد. یعنی كمیته در تعیین مصادیق مجرمانه باید از آنچه در انواع قوانین كیفری موجود به‌عنوان محتوای مجرمانه معرفی شده، الگو‌برداری و محتوای منتشره در فضای سایبر را با آن تطبیق دهد. در پایان نیز در صورت انطباق، محتوای سایبری را به‌عنوان محتوای مجرمانه اعلام و نهادهای فنی نیز آن را پالایش كنند. نخستین نتیجه التزام به این اصل، عدم جرم انگاری محتوا در فضای سایبر از سوی كمیته است. اما این مطلب كه آیا حقیقتاً تمامی درگاه‌های فیلتر شده توسط كمیته حاوی محتوای مجرمانه بوده‌اند یا خیر، قابل نقد است.

• اهداف هر دولتی از جمله ایران برای اعمال فیلترینگ در فضای وب، به دلایل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... خلاصه می‌شود. به نظر شما سیاستگذاری‌های كارگروه تعیین مصادیق مجرمانه، كشورمان را به اهداف مدنظرش در بخش فیلترینگ رسانده‌است؟
كمیته فیلترینگ عملكرد خود در اعلام فهرست محتواهای مجرمانه را كارشناسی شده معرفی می‌كند. حداقل از نظر شكلی می‌توان گفت تمركز و نیروی قابل توجهی را صرف این كار می‌كند. به‌عنوان مثال، با تشكیل قسمتی به نام «اداره رصد» به‌طور پیوسته در حال بررسی یا به قول كمیته «رصد» محتوای در حال تولید و تبادل در فضای سایبر هستند. رصد شبانه‌‌روزی محتوا توسط كارشناسان این بخش، هماهنگی‌های تشكیلاتی از سازمان و سیستم اداری، نیروی انسانی، تجهیزات سخت‌افزاری و نرم افزاری گرفته تا گردهمایی منظم مدیران بلندپایه هر دو هفته یك بار، زمان، انرژی و هزینه بسیاری را طلب می‌كند. تردیدی نیست كه برای صیانت از ارزش‌های اخلاقی، اعتقادی و سیاسی یك كشور در فضای سایبر، این هزینه‌ها، ضروری است. اما مشكل اینجا است كه از رهگذار پیشرفت فناوری، هر روز نمونه‌ای جدید از ابزار و نرم افزارهای فیلترشكن تولید و در دسترس قرار می‌گیرد كه تمامی این زحمات را ظرف چند ثانیه پشت سر نهاده و انگار اصلاً نه كمیته‌ای به نام فیلترینگ وجود داشته و نه این همه اقدام كارشناسی صورت و نه این‌همه هزینه و وقت صرف شده است.

• با تمام این شرایط آیا فیلترینگ در فضای وب آن طور كه در كشور اجرا می‌شود، بازدارنده كاربران اینترنتی از سایت‌های مختلف بوده است؟
مخاطبان و كاربران اصلی اینترنت را جوانان تشكیل می‌دهند. گروهی كه كمیته دغدغه گمراهی‌شان توسط بیگانگان را دارد. اما همین جوانان به خاطر پویایی و بی‌قراری كه اقتضای جوانی است، كمتر محدودیتی را برمی‏تابند و اصولاً نسبت به آنچه از آن منع شوند، حریص‏تر و جسورتر خواهند شد و این رد شدن از دیوار ممنوعیت و محدودیت دسترسی به محتوای موجود در فضای سایبر، امروز به لطف همان فناوری كه ما برای ایجاد محدودیت از آن بهره می‌بریم تنها چند ثانیه زمان خواهد برد، یعنی از یكسو محتوا با تلاش و هزینه بسیار فیلتر می‌شود، از سوی دیگر تنها با «یك» كلیك آن هم رایگان، محدودیت برداشته می‌شود. در این جنگ نابرابر برخلاف تصور بازنده و برنده، كمیته و كاربران نیستند، بلكه بازنده نگاه غیركارشناسی و برنده، فناوریست حال قضاوت بر سر این موضوع كه آیا اهداف كمیته از فیلترینگ محقق شده، می‌شود و خواهد شد یا خیر، كار دشواری نخواهد بود.

• آخرین اقدام كمیته تعیین مصادیق مجرمانه، فیلتر كردن سرویس موبایلی به نام «وی‌چت» بود. نظرتان با فیلتر شدن سرویس‌های اجتماعی در فضای وب چیست؟
در این‌كه وی‏چت فراهم‌كننده فضای بشدت حاوی محتوای مغایر با اصول و ارزش‌هاست، تردیدی نیست اما تمامی این‌گونه سرویس‌دهندگان قابلیتی این چنینی دارند و مختص وی‏چت نیست. بنابراین اگر بخواهیم این‌گونه مبارزه قهر‌آمیز كنیم باید تمامی این سرویس‌ها را فیلتر كنیم كه ناگفته پیداست عواقب آن چه خواهد بود. با در پیش گرفتن این رویه، هر قدر كه تاكنون در برقراری محدودیت و ممانعت از دسترسی كاربران به سایت‌ها و وبلاگ‌ها موفق بوده‌ایم، در خصوص وی‏چت و امثال آن نیز موفق خواهیم بود؛ نباید از نظر دور داشت كه وی‏چت هم مانند تمامی سرویس‌های اینترنتی به همان اندازه كه تهدید است، مجال و فرصتی است برای استفاده صحیح و قابل قبول در راستای آسودگی و آسایش بیشتر و اطلاع‌رسانی بهتر.

• كارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه یكی از دلایل فیلتر شدن این سرویس را حراست از حریم خصوصی كاربران اعلام كرده است، تا چه حد این تصمیم از این حریم خصوصی افراد در فضای وب حفاظت می‌كند؟
این‌گونه اقدام‌ها نه باعث حراست از حریم خصوصی كاربران و نه باعث زدودن فساد در فضای سایبر خواهد شد چرا كه همان‌طور كه اشاره كردم ظرف چند ثانیه كاربران با راه‌های میانبر از تمام این محدودیت‌ها گذر خواهند كرد و تنها چیزی كه باقی می‌ماند، كم رنگ شدن قدرت فنی فیلترینگ نزد كاربران خواهد بود و همچنین معروفتر شدن و فراگیرتر شدن سرویس‌هایی نظیر وی‏چت است چرا كه فناوری قابل مهار نیست بلكه باید راهكار استفاده بهینه از آن را آموخت. مطلب مهمتر این‌كه قانون جرایم رایانه‌ای اختیاری تحت عنوان «حراست از حریم خصوصی كاربران» به كمیته نداده است و شرح وظایف و اختیارات كمیته محدود به موارد مصرح در قانون است و از سوی دیگر هر كاربری كه نگران حریم خصوصی خود است می‌تواند به سادگی از سرویس‌های موبایلی نظیر وی‏چت خارج شود یا از همان ابتدا به عضویت آن در نیاید براین اساس كسانی كه در این سرویس‌ها عضو هستند، نیازی ندارند تا كمیته یا امثال آن حریم خصوصی‌شان را حفظ كند. آن هم حفاظتی كه با یك فیلترشكن از كار خواهد افتاد.

• برخی كارشناسان حوزه فاوا و همچنین رمضانعلی سبحانی‌فر یكی از اعضای كمیته تعیین مصادیق مجرمانه اعلام كرده‌اند كه بهتر است تصمیم‌گیری در بخش فیلترینگ به شورای عالی فضای مجازی سپرده شود شما در این خصوص چه نظری دارید؟
با این نظر خیلی موافق نیستم. اولاً كمیته نهادی است كه طبق نص قانون تشكیل شده و تشكیك در جایگاه آن، تشكیك در قانون است و نه تنها پسندیده نیست، بلكه بیهوده است. چرا كه «اجتهاد در برابر نص، باطل است». این‌كه جایگاه سازمانی كمیته به جای دیگری منتقل شود اولاً نیاز به اصلاح قانون دارد و ثانیاً زیاد هم مهم نیست. نكته حائز اهمیت، لزوم هماهنگی كمیته و تمامی نهادهای درگیر در فضای سایبر كشور با شورایعالی فضای مجازی است كه در متن فرمان مقام معظم رهبری مبنی بر تشكیل شورا بدان قویاً تأكید شده است. بنا بر فرمان رهبری، كمیته موظف به هماهنگی سیاست‌های خود با شورایعالی فضای مجازی است. همچنین به فرض اصلاح قانون و انتقال كمیته فیلترینگ به شورای عالی فضای مجازی، مجدداً تركیبی كم و بیش شبیه به همین تركیب كنونی باید در آن شورا شكل بگیرد كه در این صورت تأثیری در محتوای عملكرد كمیته نخواهد داشت. از همه مهمتر این‌كه قانونگذار آگاهانه و عامدانه كمیته فیلترینگ را تحت ریاست دادستان كل كشور قرار داده است بدین منظور كه ایجاد محدودیت دسترسی به محتوا برای كاربران (یا همان فیلترینگ) در بسیاری موارد معارض با حقوق اشخاص است مانند زمانی كه وب‌سایت یا وبلاگ اشخاص به دلایلی فیلتر می‌شود و ترجیح بر آن است كه این تعارض حقوق فرد و اجتماع در نهادی به ریاست دادستان كل كشور كه مدعی العموم و حافظ منافع آحاد جامعه لقب دارد مورد بررسی قرار گیرد تا در نهادی مانند شورایعالی فضای مجازی كه نهادی صددرصد اداری است.

• به عنوان یك كارشناس در بخش جرایم رایانه‌ای چه پیشنهادی برای كاهش مشكلات در بخش فیلترینگ فضای مجازی دارید؟
در نخستین قدم پیشنهاد و راهكاری كه می‌توان ارائه داد، كاستن از مصادیق مجرمانه در قوانین كیفری است چون تا زمانی كه از مصادیق جرم در قوانین كیفری كاسته نشود به همان میزان از مصادیق محتوای مجرمانه در فضای سایبر نیز كاسته نخواهد شد. همان‌طور كه برخوردهای قهرآمیز در برابر جرایم و مجرمان مستهلك می‌شود، از كارایی فیلترینگ محتوای مجرمانه سایبری نیز به تدریج كاسته خواهد شد و در آینده‌‏ای نه چندان دور شاهد خواهیم بود كه ما مانده‌ایم و یك فضای اینترنت كه از نظر ما چیزی جز محتوای مجرمانه ندارد. راهكار بسیاری از كشورها نظیر آنچه گوگل در گزارش اخیر خود به آن اشاره داشته گسترش همكاری‌های قضایی و پلیسی بین‌المللی برای حذف محتوای حقیقتاً مجرمانه از پایگاه‌های داده جهانی و یا حذف آنها از سامانه مرورگرها و موتورهای جست‌و‌جوی بین‌المللی است. در این صورت به راستی محتوای مجرمانه از فضای سایبر حذف می‌شود نه این‌كه صرفاً با فیلترینگ آن، كاربران داخل كشور را از دسترسی به محتوا محروم كنیم كه البته این محرومیت و محدودیت هم چند ثانیه بیشتر طول نخواهد كشید.
 


طبقه بندی: گوناگون،
برچسب ها: وی‌چت، تهدید نیست،

تاریخ : 1392/10/9 | 08:23 ب.ظ | نویسنده : رضا عباسی | نظرات
.: Weblog Themes By BlackSkin :.
broadband test